شأن ولایی فقیه درتقیّه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم و پژوهشگر پژوهشگاه فقه نظام

چکیده
تقیّه یکی از مهم‌‏ترین مباحث دینی است که همواره در کانون توجه اندیش‏وران اسلامی در دانش فقه، اصول فقه، کلام و حتی اخلاق قرار داشته و در حل چالش‏‌های مهمی به‏‌ویژه در دانش فقه، نقش ایفا کرده است. با این وجود، بازبینی منابع دینی مرتبط با تقیّه حکایت از آن دارد که آثار مورد انتظار از این آموزه دینی -چنان‏‌که باید- مورد بهره‏‌برداری قرار نگرفته است. این پژوهش در صدد است با تفکیک شئون فتوایی و ولایی فقیه، تشریح ابعاد ولایی تقیّه در منابع فقهی و ظرفیت‌‏شناسی دیگر آموزه‌‏های فقهی مرتبط با مسئلة تقیّه، رویکرد غالب فقها را در تبیین مسئلة تقیّه یعنی رویکرد ناظر به شأن فتوایی فقیه، مورد نقد قرار دهد و رویکرد ناظر به شأن ولایی فقیه را از این منظر که الزام یا نهی از تقیّه در ادلة تقیّه به‌‏عنوان تصرفاًت ولایی ائمّه (ع) به شکل قضایای خارجیه و مطابق با تشخیص مصالح عامّه مسلمین و متناسب با شرایط زمان و مکان صادر شده است، تقویت کند. حاصل این پژوهش آن است که توجّه به این رویکرد، نقش بسزایی در تأیید گسترة ادلّة ولایت فقیه، تبیین روشن از شئون مختلف ولایی فقیه، تفسیر جامع‏تر از تقیّه به‌‏عنوان یک سیاست مبارزاتی و اثبات لزوم انسجام در فعالیت‏‌های سیاسی دارد. روش این پژوهش توصیفی-تحلیل است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله العربیة

منصب الولایة للفقیه فی التقیة

نویسنده العربیة

عنایت اله رمضانپور
استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم و پژوهشگر پژوهشگاه فقه نظام
چکیده العربیة

التقیة من أهم المسائل الدینیة التی ظلت تتمتع باهتمام کبیر من المفکرین الإسلامین فی الفقه و أصول الفقه و الکلام و کذلک الأخلاق، فیما تمثّل دورا هامّاً فی حل التحدیات المهمة خاصة فی علم الفقه. و مع ذلک إعادة النظر فی المصادر الدینیة المتعلقة بالتقیة ترمز إلی أن النتائج و الآثار المتوقعة من هذا التعلیم الدینی لم یتم استغلالها کما ینبغی. الدراسة الحالیة تهدف إلی أن تنتقد الاتجاه السائد للفقهاء فی مقاربة مسألة التقیة أی الاتجاه اللافت إلی منصب الإفتاء للفقیه حیث تفصل الدراسة بین منصبی الإفتاء و الولایة للفقیه و تکشف عن الوجوه الولائیة للتقیة فی المصادر الفقهیة و تعرّف القدرة الاستیعابیة لسائر التعالیم الفقهیة المتعلقة بهذه المسألة. کما أنها تقوی الاتجاه اللافت إلی منصب الولایة للفقیه من حیث أن ما وقع من الإلزام أو النهی عن التقیة فی أدلتها یکون بوصف التصرفات الولائیة للأئمة التی تتمثل فی القضایا الخارجیة و تنطبق علی تشخیص المصالح العامة للمسلمین و تناسب أجواء الزمان و المکان. تشیر نتائج الدراسة إلی أن للاهتمام بهذا الاتجاه دورا بارزا فی القضایا العدیدة بما فی ذلک تأیید شمول أدلة ولایة الفقیه، الشرح الواضح لمختلف وجوه الولایة للفقیه، تفسیر أوسع للتقیة باعتبارها سیاسة المکافحة و إثبات ضرورة التناسق فی الممارسات السیاسیة. تتبع الدراسة المنهج الوصفی التحلیلی.

کلیدواژه‌ها العربیة

الولایة
الإفتاء
التقیة
منصب الإفتاء للفقیه
منصب الولایة للفقیه